Ders
1: Tanıtım
Uygulama:
Kurs notlarında belirtilen uygulamalar.
I. Programlama "yazılım
nedir?" gibi sorulara, "bilgisayarın donanım kısmına yaşam veren
komutlardır" gibi yanıtlar verilir. Burada vurgulanan; eğer bilgisayarda
bir işi yapacaksak, onu gerçekleştirmek için program yazmamız gerekir.
Örneğin, derslerimizin kayıtlarını ve notlarımızı tutmak istiyorsak ya
da müşterilerimizin kayıtlarını tutmak istiyorsak bir programa gereksinimimiz
var. Bunu Microsoft Excel gibi bir program aracılığıyla da yapabilirsiniz.
Ancak program yazabilmek, bu işler için özel bir çözüm ya da uygulama
geliştirmek anlamına gelir. İşte bu nedenle da yazılım yerine daha çok
uygulama geliştirme (development) terimi kullanılır. Buradan
"programı nasıl yazacağız?" sorusu akla gelir. Program, öncelikle
bir işletim sistemi ya da platform için yazılır. Örneğin Windows XP için
yazılan bir program Linux işletim sisteminde çalışmayacaktır. Platformun
ardından programın yazılacağı dil seçilir. Örneğin Visual Basic ya da
C++ gibi. Bu diller, bizim program yazmamızı sağlarlar. Bizim anlaşılabilir
şekilde program geliştirmemizi ve geliştirdiğimiz programı bilgisayarın
doğrudan çalıştırabileceği makine diline çevirirler. İşte, kabaca bu sürece
programlama denir. A.
Program Nedir? Bir
program bilgisayara ne yapması gerektiğini söyleyen bir dizi komuttur.
Bilgisayarlar işlemlerin kendi anlayacağı dilde (makine dili) açıkça yazılmasını
isterler. Ancak bu işlemlerin makine dilinde bir programcı tarafından
yapılması yerine programlamanın yapısal biçimde bir dil aracılığıyla yapılmasını
ve daha sonra çevrilerek bilgisayara anlatılması işlemini programlama
dilleri üstlenirler. Bu çevirme işlemine derleme (compile) ya da yorumlama
(interpriting) denir. B.
Nesneye Dayalı Programlama Nesneye
dayalı programlama (object-oriented programming-OOP), program geliştirmek
için kullanılan bir teknolojidir. OOP terimi değişik anlamlar taşımakla
birlikte sağladığı standartlarla bileşen (component) programlamasını kolaylaştırmaktadır.
Visual Basic özünde nesne-temelli bir programlama dilidir. Çok sayıda
nesne hazır olarak Visual Basic içinde bulunur programcılar bu nesneleri
kullanarak program yazarlar. OOP
(Object-Oriented Programming) üç prensipe sahiptir: encapsulation, inheritance,
ve polymorphism. Bu terimlere kısaca bir bakalım: Encapsulation
nesne hakkındaki bilgiler ve işlemler anlamına gelir. Metot ve özellik
olarak adlandırdığımız bu işlemler bir nesnenin niteliklerini ve işlemlerini
ortaya koyar. Örneğin bir arabanın rengi, büyüklüğü gibi özellikleri.
Inheritance
(miras, etkilenme) sözcüğünün anlamı ise bir nesnenin başka bir nesne
üzerine (bir üst nesneden etkilenerek) kurulmasıdır. Örneğin bir arabanın
parçalardan oluşması ve parçanın da arabanın tam nesnesinden etkilenmesi
gibi. Polymorphism
ise belli bir işlemin (metodun) birçok nesne tarafından kullanılmasıdır.
C.
Olay-Temelli Programlama Nesne
temelli programlama gibi bir programlama teknolojisi olmamakla birlikte;
adından söz edeceğimiz bir yaklaşım da olay temelli programlamadır. Bu
terim daha çok kullanıcıyla iletişim kuran programlar geliştirme anlamına
gelir. Kullanıcının fare tıklaması, klavyeden yazı yazması ya da neden
olduğu diğer işlemler birer olay olarak algılanır ve programın işleyişi
ona göre yönlenir. Olay-temelli
programlama (event-driven programming), klasik programlamanın aksine kullanıcıların
işlemlerine (yapacakları hareketlere) göre programın yanıt vermesi temeline
kurulu bir programlama sistemidir. Visual Basic ile geliştireceğimiz programlar
için çoğunlukla olay temelli denilebilir. II.
Microsoft Visual Basic Visual
Basic (VB olarak da anılır) Microsoft tarafından geliştirilmiş modern
bir programlama ortamıdır. Visual Basic'in bir programın yazılıp çalıştırılmasından
öte, program geliştirmek için çok sayıda araca sahip olması; kullanıcı
arabiriminin tasarlanması, hataların giderilmesi, veritabanı yaratmak,
gibi gelişmiş özelliklere sahiptir. Visual
Basic ile farklı düzeylerde (konularda) programlar geliştirilebilir. Visual
Basic ile küçük bir işlemler için program geliştirilebileceği gibi, profesyonel
programlar, veritabanı uygulamaları ve hatta Internet uygulamaları bile
geliştirmek mümkündür. Örneğin bir cari hesap, stok, satış, imalat vb
uygulamaları, oyun programı vb. Visual
Basic'in sahip olduğu araçlar:
Visual
Basic ile neler yapabiliriz?
A.
Bir Visual Basic Programının Kısımları Bir
programı belli kısımlardan oluşur. Bunların en basit olarak şu şekilde
ele alabiliriz:
Kullanıcı
arabirimi bir programın ekranını oluşturur. Diğer bir deyişle kullanıcıların
bilgi girdiği etkileşimli ekranlardır. Bunlara form diyeceğiz. Bilgi
işleme kısmı, programın yapacağı hesaplamaları ve işlemleri kapsar. Bu
daha çok programın mantığı olarak adlandırılır. Veritabanı
işlemleri, bildiğiniz gibi birçok uygulama için çok önemlidir. Yine aynı
şekilde raporlama da bilgilerin yazıcıdan ya da ekrandan alınmasını sağlar.
B.
VB 6.0'ı Başlatmak Visual
Basic 6.0’ın Windows işletim sistemleri üzerine kurulması ile birlikle
Visual Studio 6.0 program grubu ya da Visual Basic 6.0 program grubu Start
menüsünde Programs grubunda yer alır. Visual Basic’i başlatmak
için bu seçenek üzerine tıklanır. B.
Çalışma Ortamı Visual
Basic 6.0'ın başlatılmasıyla birlikte, önce yazılacak programın (projenin)
türü sorulur. Bu varsayım olarak (yaygın olarak) .EXE olarak seçilir.
Ardından programlama ortamı ekrana gelir. Visual
Basic 6.0 ortamı özellikle program birimlerinin düzenlenmesi için çok
sayıda bölüme sahiptir. Bu bölümler aracılığıyla programın tasarımı yapılır
ve kod yazılır. Visual
Basic çalışma ortamı programın arabiriminin geliştirilmesi bakımından
bir tasarım zamanı (design time) program geliştirme ortamıdır. Örneğin
bir formun ya da bir kontrolün özellikleri, özellik tablosundan düzenlenebilir.
Form ve diğer kontroller seçilerek özellikler (Properties) tablosundan
renkleri vb. bütün özellikleri düzenlenebilir. Project
Penceresi Yeni bir Visual
Basic programına bir proje (project) olarak başlanır. Bir projeye (uygulama)
başlamadan önce geliştirilecek programın türü seçilir. Varsayılan proje
türü Standard EXE dir. Standard EXE program, EXE dosya olarak çalışabilir
bir programı yaratmak anlamına gelir.
Tablo:
Proje tipleri
Open düğmesine tıklayarak ya da seçilen proje türüne çift tıklayarak yeni bir projeye başlanır. Çalışma
Ortamı Proje
penceresiyle birlikte bir form ekrana gelir. Projenin başlangıç adı Project1,
formun başlangıç adı ise Form1 dir. Çalışma
ortamının üst tarafında Visual Basic 6.0'ın menü çubuğu ve standart
araç çubuğu yer alır. Ortamın sol tarafında araç kutusu (toolbox)
yer alır. Ortada ise proje penceresi ve içinde bir form durur. Ortamın
sağ tarafında ise proje içindeki formları, modülleri ve diğer bileşenleri
gösteren Project penceresi bulunur. Onun altında Properties (Özellikler)
penceresi yer alır. Çalışma
ortamındaki ana sahne formdur. Programcı formu kullanıcının karşına gelecek
ekran gibi düşünür ve tasarlar. Bu tasarımda ise yapılan ana işlem kontrolleri
form üzerine yerleştirilmesidir. Formlar Hemen hemen
her Visual Basic uygulamasında bir form bulunur. Form üzerine denetimler
ve grafikler eklenerek uygulama geliştirilir. Her bir form aynı zamanda
form tasarımının yapıldığı bir alandır.
Formlar
uygulamanın (programın) kullanıcı arabirimini oluşturur. Visual Basic
kontrollerinden (components) istenilen kontroller form üzerine fare ile
yerleştirilerek uygulamanın arabirimi oluşturulur. Örneğin
bir bilgi giriş ekranı form olarak yaratılır: ADI:
[metin kutusu] Bu
arabirim üzerinde metin kutuları (textbox), komut düğmeleri (command buttons)
gibi veri-işlem elemanları yer alır. Ardından istenilen olaylara göre
kodlar yazılarak programın yazılması sağlanır. Kontroller İşte
kullanıcı arabirimini hazırlamak için formlar üzerine veri girişi için
metin kutusu (text box), bir işlemi başlatmak için komut düğmesi (command
button) gibi birimler yerleştirilir. Bu veri-işlem birimlerine kontrol
(control) denir. Bu kontroller, Visual Basic ortamında yer alan araç kutusundan
seçilerek kullanılır. Araç
Kutusu (Toolbox) Görsel
programlama ortamlarında görsel kontrollerin çizilmesi için zengin bir
araç kutusu kullanılır. Visual Basic araç kutusunda programın tasarımı
sırasında kullanılmak üzere çok sayıda aracı içerir. Araç
kutusunda yer alan standart kontroller:
Form
Üzerine Bir Kontrol Yerleştirmek Bir
Visual Basic programının kullanıcı arabirimi form üzerine yerleştirilen
kontroller ile tasarlanır. Bir kontrolün form üzerine yerleştirilmesi
için şu işlemler yapılır:
Uygulama Visual
Studio 6.0 ya da Visual Basic 6.0 programını bilgisayarınıza yükleyin.
Visual
Basic 6.0'ı başlatın. İlk
proje türünü .EXE olarak seçin. Çalışma
ortamını tanıyın: Araç
kutusundaki kontrolleri form üzerine ekleyin. Kaldırın. Kontrollerin
özelliklerine bakın. Kontroller
üzerinde çift tıklayın. Ekrana gelen kod penceresini inceleyin. Gözden
Geçirme 1.
Bilgisayarlar hangi dilden anlarlar? |